Gepost door: athahualpa | oktober 21, 2012

Geschiedenis van de mensenrechten in Latijns-Amerika

Geachte lezer,

Ik wil graag nog eens terugkomen op de persoon van Bartolomé De Las Casas. Meer dan tijdens het schrijven van mijn vorige post over hem ben ik er van nu overtuigd dat hij een heel belangrijke rol heeft gespeeld in de ontwikkeling van het gedachtegoed over “Mensenrechten” in de loop der eeuwen. Dit is vooral gekomen door het lezen van het artikel “From conquest to constitutions: retrieving a Latin American tradition of the idea of human rights” van  Paola G. Carozza.

Hoewel de moderne idee omtrent de Rechten van de Mens al een geschiedenis kent van duizenden jaren, stelt Carozza dat de belangrijkste aanzet tot de formulering van deze rechten is gegeven in de confrontatie tussen Spanje en de Nieuwe Wereld. Wanneer men dit moment zou willen terugbrengen tot het optreden van één enkele persoon (we weten natuurlijk allemaal wel dat we dit eigenlijk niet zouden mogen doen), dan zou dat Bartolomé De Las Casas zijn.  Aldus Carozza. Ik heb in mijn vorige stukje al geschreven dat De Las Casas aanvankelijk (in Cuba) ook slavenhouder was. De eersten die hun verontwaardiging uitspraken over de onmenselijkheden die de Spanjaarden begingen in de Nieuwe Wereld waren paters van de Orde der Dominicanen. Zij spaken zich als eersten uit tegen de ‘encomienda’, de regeling die het mogelijk maakte voor de Spanjaarden om aan grond te komen in de Nieuwe Wereld. Daartoe moesten de nieuwe eigenaren beloven dat zij de inheemse indianen tot het katholieke geloof zouden bekeren. In ruil daarvoor mochten zij de indianen voor hen laten werken. Al gauw werd bekeringsdrift ordinaire slavernij.

 Afbeelding uit “Brevisima relación de la destrucción de las Indias”. van Bartholomé De Las Casas

De Dominicanen probeerden Las Casas tot andere gedachten te brengen wat na verloop van tijd ook lukte. Het verhaal gaat dat Las Casas zat te lezen in het boek Sirach, ter voorbereiding van een preek die hij zou houden met Pinksteren, en zat te worstelen met de betekenis van de tekst. Kennelijk begon het tot hem door te dringen dat de handelwijze van de Spaanse kolonisten illegaal en onrechtvaardig was.   Hij liet zijn slaven vrij en wijdde zich aan de zaak van de rechtvaardige en humane behandeling van de indianen. Las Casas zou zich later ook bij de orde der Dominicanen aansluiten.  Dat is van belang gebleken omdat deze orde zich toelegt op studie en overdenking. Las Casas begon verhandelingen en getuigenissen te schrijven over de rechten van de indianen als medemens.

Brevísima relación de la destrucción de las Indias (1552), Bartolomé de las Casas.

Maar dat bevredigde toch niet helemaal en een meer activistische periode voor de goede zaak brak aan. Als benoemd ‘beschermer van de  indianen’ (een officiële vertegenwoordiger van de kroon) reisde hij door heel de Spaanstalige wereld op het westelijk halfrond. Maar ook in Spanje trad hij vaak op ter verdediging van de zaak van de indianen. Met name tegen het verschrikkelijke systeem van de ‘encomienda’. Niet zonder succes. In zijn “Historia de las Indias” had Las Casas verslag gedaan van de wreedheden die met dit systeem gepaard gingen. In 1542 vaardigde Karel de V  nieuwe wetten uit die het niet langer meer mogelijk zouden maken indianen als slaven te houden. De slavenhouders zouden hun encomienda verliezen. De uitvoering en handhaving van de nieuwe wetten was natuurlijk echter een heel ander verhaal.  In protest tegen de nieuwe wetgeving braken er rellen en opstanden uit in de Nieuwe Wereld. De onderkoning van Nieuw Spanje weigerde zelf zijn encomienda op te geven, dreigementen werden geuit aan het adres van  Bartolomé De Las Casas.

Cover van “Nueves Leyes” uit 1542

Niet lang daarna werd hij bisschop in Chiapas. Daar ontstond een controverse rondom zijn persoon omdat hij in een geschrift “Confessionario”, een soort handleiding voor biechtvaders, had geschreven dat elke boetedoening begint met het vrijlaten van de Indiaanse slaven. Dat wekte natuurlijk wrevel bij de meeste Spaanse gelovigen, waaronder natuurlijk een groot aantal slavenhouders. Temeer daar de vrijlating van de slaven gepaard diende te gaan met het opgeven van alle rijkdom die was verkregen door het werk dat was verricht door de slaven. Met deze uitspraken tastte hij de rechtmatigheid van het  Spaanse bestuur aan in het gehele gebied van de Nieuwe Wereld. Las Casas werd  beschuldigd van verraad. Karel V gebood hem terug te komen naar Spanje. Niet zozeer omdat hij hem wilde straffen, maar omdat hij wel eens wilde laten uitzoeken of de hele Spaanse onderneming in de Nieuwe Wereld inderdaad was gebaseerd op illegale gronden. Een groep van theologen moest zich maar eens over de kwestie buigen. Dit leidde tot het dispuut van Valladolid, waar Las Casas kwam te staan tegenover zijn intellectuele tegenstander de Sepulveda. Ik heb het daarover gehad in een vorig bericht. Las Casas zou de rest van zijn leven in Spanje blijven, waar hij bleef schrijven en preken met een vasthoudendheid die de profeet Jeremias niet zou hebben misstaan. Bartolomé De Las Casas heeft zich later ook verzet tegen de handel van slaven uit Afrika. Hij heeft echter niet kunnen voorkomen dat die juist een grote opgang zou doormaken. Bartolomé De Las Casas stierf in 1566.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: