Gepost door: athahualpa | augustus 28, 2012

Wetenschap

Wetenschap

Het verhaal over de neutrinos die sneller dan het licht zouden gaan is al weer lang van de voorpagina’s verdwenen.  Bij het narekenen  bleek dat er wat fouten waren gemaakt. Niet vreemd dat de wetenschap steeds kritischer tegen het licht wordt gehouden. Dit heeft niet alleen te maken met de gevallen van fraude die onlangs aan het licht zijn gekomen. Ik ga op deze fraudezaken hier niet  verder in, vooral omdat deze  vanuit een zuiver wetenschappelijke visie eigenlijk niet interessant zijn. Natuurlijk is het belangrijk dat men bij de wetenschapsbeoefening zich houdt aan de regels die gelden. Ook het verhaal van de dwang tot publiceren, en de verleidingen (incentives) om het met de regels niet zo nauw te nemen, zeggen meer over het klimaat dat is geschapen, dan over de wetenschap zelf. Neen, waar het mij hier om gaat is wetenschappelijke kennis zelf die wordt gewantrouwd.

Het gaat hier eigenlijk om meerdere vragen. Op de eerste plaats is er natuurlijk de vraag, of wat wordt gepresenteerd als wetenschappelijke kennis, ook een basis heeft in de werkelijkheid zoals die door  mensen wordt waargenomen en ervaren?  Het vraagstuk van de brug, zoals filosofen dat noemen. Dit voert echter te ver. Dit is geen filosofische verhandeling. De tweede vraag  heeft te maken met de  kloof tussen  wetenschap en  het gewone dagelijkse leven.  Maakt een dergelijke kloof het onmogelijk om de wetenschap nog te kunnen vertrouwen?  Ik denk van niet. De kennis die we opdoen in de ervaring met de ons omringende werkelijkheid noemen we de vóór-wetenschappelijke kennis, of ervaringskennis. Kennis  die is vergaard door  wetenschappelijk onderzoek met gebruikmaking  van  wetenschappelijke methodes noemen we  wetenschappelijke kennis.  Naarmate de wetenschap vordert  gaapt er een steeds diepere kloof tussen beide.  De wetten van Newton waren voor zijn tijdgenoten helemaal niet zo vanzelfsprekend. Sommige van zijn ideeën waren zelfs sterk contra-intuïtief.  Dingen in beweging bleven niet in beweging, die kwamen naar verloop van tijd tot stilstand. Dat kon iedereen zien. De inzichten uit de huidige fysica kunnen door de meeste mensen niet eens meer worden bevat. Toch hebben we er in het algemeen niet zo’n moeite mee om deze discrepantie te aanvaarden. Ik geloof dus niet dat de wetenschap om deze reden de laatste tijd onder vuur ligt.

Dat er in de wetenschap over onderwerpen tegenstrijdige meningen bestaan  is op zich onvoldoende reden voor wantrouwen.  Ik vind het leuk om in dit verband de economie te noemen. Het  is in beginsel niet zo erg wanneer economen uitleggen waarom zij, werkend met verschillende modellen, komen tot verschillende uitkomsten.  Maar het wordt verwarrend wanneer gezaghebbende economen elkaar blijven tegenspreken.  Wanneer dan ook nog blijkt  dat niemand de problemen waarin we nu terecht zijn gekomen heeft voorzien, voelt de argwanende toeschouwer nattigheid.  Over de grondslagen van de economische wetenschap hoort men  echter niet zo veel. Toch is het niet onbelangrijk om juist hier aandacht voor te vragen.  Eén misverstand is de aanname dat de economie een harde wetenschap zou zijn. De kern van deze misvatting is gelegen  in de kwantitatieve uitwerkingen en de mathematische modellen waarmee wordt gewerkt. Men doet alsof het natuurwetenschap is,  alsof de wetten van de economie universeel zijn.  Dat is dus niet waar. In de economische wetenschap bestaat er wel degelijk een alternatief voor het neoklassieke paradigma.

Waar volgens mij mede het probleem zit  is de pretentie waarmee wordt volgehouden dat het hier om harde wetenschap gaat. De uitgangspunten voor het economische handelen van  mensen, waar veel van de huidige  economische modellen van uitgaan, zijn  uiterst speculatief. Veel van die uitgangspunten worden in het huidige psychologische onderzoek niet meer  erg serieus genomen. Ik noem de theorie waarbij  wordt uitgegaan dat het gedrag van mensen wordt bepaald door het vooruitzicht op het grootst mogelijke profijt.  Of het geloof in de vrijheid van de mens  als het gaat om het maken van keuzes. Niet dat ik geloof in onvrijheid, maar het is ontegenzeggelijk waar dat een teveel aan keuzes de mens onzeker maakt. Überhaupt is het begrip vrijheid een problematisch begrip, maar ik had beloofd niet te filosofisch te worden. Belangrijker lijkt het mij dat de economen zich nu eens echt druk gaan maken om de complexiteit van de financiële markten.  Ik noem de economie hier als voorbeeld maar ik had ook andere wetenschappen kunnen noemen.

Wanneer we ons van de grondslagen van de wetenschapsbeoefening bewust blijven dan hoeven we niet in verwarring te komen. Ik vrees echter dat dit teveel is gevraagd. Ook de ontwikkelingen omtrent de berichtgeving over wetenschap in het huidige medialandschap zijn niet alleen maar positief.  In verband daarmee is het minstens even belangrijk aan te geven waarover men nu wel, en waarover men niet, tot verantwoorde uitspraken kan komen. De spreekwoordelijke slagen om de arm die niet meer in acht worden genomen. Het feit dat men het beperkte gebied waarbinnen men betrouwbare uitspraken kan doen verlaat, en zich te buiten gaat aan algemene uitspraken. Het is voor de gebruiker van de media belangrijk om hierop bedacht te blijven.

 

Tinkunanchiskama

 

Inca Athahualpa

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: