Gepost door: athahualpa | juli 29, 2012

Las Casas en Sepúlveda

Geachte lezer,

Ik wil het hebben over een geschil dat direct na de verovering van de Indiaanse rijken door de Conquistadores in Spanje werd gevoerd over de wijze waarop de Spanjaarden dienden om te gaan met de onderworpen indiaanse bevolking. Het bleef namelijk in Europa zeker niet onopgemerkt welk een tragedie zich afspeelde in Midden-  en Zuid-Amerika. Mede door de opkomst van de boekdrukkunst konden relatief veel mensen de verhalen lezen die  chroniqueurs in Amerika schreven over de indianen en hoe die behandeld werden.  Deze verhalen maakten dat de lezers zich oprecht beschaamd voelden of dat ze zich zorgen gingen maken om de reputatie van Spanje (Leyenda Negra).

Het dispuut van Valladolid

In 1550 vond in Valladolid een openbaar dispuut plaats rond de vraag of het geoorloofd was de oorspronkelijke bewoners ook tegen hun wil in te lijven in het Spaanse rijk (lees: ze als slaven te beschouwen). Tegenover elkaar stonden twee prominente theologen, Juan Ginés de Sepúlveda   en  Bartolomé de las Casas. Beiden waren priester en humanist. Voor humanisten vandaag de dag is het misschien ongemakkelijk te moeten erkennen dat iemand als Sepúlveda zo genoemd kan worden. Sepúlveda stond bekend als de officiële historicus van de Spaanse kroon. Hij heeft een vertaling van Aristoteles Ethica in het Spaans verzorgd. Zijn positie in het dispuut is dan ook gebaseerd op Aristotelische inzichten  ten aanzien van de slavernij. Sommige mensen zijn volgens Aritoteles van nature voorbestemd om slaaf te worden, anderen daarentegen om te heersen. Sepúlveda beschouwde de Indianen als wilden. Hadden zij zich immers niet schuldig gemaakt aan kannibalisme?  Wanneer je de gebruiken en de zeden van deze wilden zou kennen, dan zou je geen moment kunnen twijfelen aan het recht van de Spanjaarden om deze wilden (zo nodig met geweld) beschaving bij te brengen, en om over deze mensen te heersen. Dat is voor deze Indianen zelf ook het beste. Dit is de enige manier om  hen  tot het Christelijk geloof te bekeren.  Zo luidde kort samengevat het betoog van Sepúlveda.

Juan Ginés de Sepúlveda

Merk op dat het feit dat iemand Christen kon zijn en tegelijkertijd slaaf  helemaal niet tegenstrijdig was.  Dat was het al niet in de tijd van Paulus. Merkwaardiger is, zoals eerder opgemerkt, dat ook humanisten niet per definitie tegen de slavernij waren. Het heeft tot voorbij de Verlichting geduurd voordat het moderne mensbeeld incompatibel werd met het idee van de slavernij.

Ook voor  Bartolomé de las Casas was de bekering van de Indianen tot het Christendom geen punt van discussie. Echter, hij had in zijn eigen leven gezien hoe mensonwaardig de Indianen als slaven werden behandeld. Zelf had hij in Cuba ook nog slaven gehad, maar anders dan veel van zijn Spaanse collega slavenhouders behandelde hij zijn slaven goed. Toch werd voor hem geleidelijk duidelijk dat slavernij in zich zelf verwerpelijk was. Hij kwam tot de conclusie dat de wijze waarop de Spanjaarden de indiaanse bevolking behandelde illegaal was en een groot onrecht vormde.  Hij was getuige geweest van verschrikkelijke wreedheden, begaan door de Spanjaarden.  Na zijn ‘bekering’ probeerde hij de Spaanse kolonisten ter plaatse voor zijn opvattingen te winnen. Toen dat niet lukte besefte hij dat, wilde hij iets voor de indianen kunnen betekenen, hij terug naar Spanje moest gaan. Het zou een lang gevecht worden. Vele malen keerde hij terug naar de Nieuwe Wereld. Uiteindelijk kreeg hij het voor elkaar dat in 1550 tijdens het Dispuut van Valladolid  de indianen voortaan als mensen werden erkend.

Het hoeft niet te verbazen dat  Bartolomé de las Casas als strijder voor de mensenrechten van indianen in de Nieuwe Wereld veel erkenning kreeg. Maar in conservatieve Spaanse kringen wordt hij tot op de dag van vandaag nog met argwaan bekeken.  Hij wordt (en werd) in die kringen vooral gezien als de persoon die  de ‘leyenda negra’ in de wereld heeft gebracht. Deze leyenda negra  kan men beschouwen als een politiek gemotiveerd verhaal waarin de Spaanse heerschappij in een kwaad daglicht werd gezet. Hoewel het optreden van de Spanjaarden in de Nieuwe Wereld natuurlijk gepaard ging met wreedheden (zoals het ook in de Nederlanden was gegaan), is het de vraag of de Spanjaarden daarin exceptioneel waren.  Hoe dan ook, de vijanden van Spanje gebruikten dit verhaal natuurlijk met gretigheid. Ook tijdens  de opstand in de Nederlanden deed dit verhaal  de ronde.

Misschien dat we nu moeten zeggen dat er in Spanje in ieder geval nog een discussie plaatsvond over de rechten van de onderworpen indianen.  Waarschijnlijk voor het eerst in een groot koloniaal rijk. Aan die discussie zijn in ieder geval de namen verbonden van  Juan Ginés de Sepúlveda   en  Bartolomé de las Casas.

 

Tinkunanchiskama,

 

Inca Athahualpa

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: