Een paar jaar geleden schreef ik een bericht over cruisevakanties. Ik heb zelf nog nooit een cruise gemaakt, maar ik zie de schepen tegenover mij aanmeren bij de Passagiers Terminal Amsterdam. Ook de schepen van de maatschappij die de afgelopen week zo in het nieuws is gekomen door het vreselijke ongeluk. Afgelopen jaar legde de Costa Deliziosa hier aan, en het jaar daarvoor de Costa Luminosa. Deze schepen zijn alle twee even groot als de Costa Concordia, dus ik heb een aardig idee van wat er op de Italiaanse kust voor dat eilandje op de rotsen ligt. Ik ben eerlijk gezegd bang dat de reputatie van deze vorm van vakantie nu ook zo ongeveer is gekapseisd. Voor mensen die van plan zijn  een cruise te gaan maken is het daarentegen de beste tijd om te boeken (anders wacht misschien nog een weekje of twee). De prijzen zullen ongetwijfeld omlaag gaan. Er is de branche natuurlijk veel aan gelegen het geschonden imago op te poetsen. Naast een zorgvuldige reclamecampagne zal het dus in de nabije toekomst ook gaan om superaanbiedingen. 2012  is het jaar van de zeecruises.

De Costa Luminosa

Dat het imago is geschonden staat vast. Ik heb in de krant in ieder geval alle negatieve meningen over cruises de revue zien passeren. De decadentie, de ledigheid aan boord, de uitbuiting van de bemanning, en het ontbreken van enige verantwoordelijkheidszin bij de kapitein. De kapitein die zich als een ware Don Juan meer bekommerde om  het vrouwelijk schoon dan om de zaken waarvoor hij was aangenomen. Hij lijkt daarin op die andere Italiaan, die pas onlangs het veld heeft moeten ruimen, ja ik doel natuurlijk op Silvio Berlusconi.  In Italië is deze vergelijking  deze week ook al vaak gemaakt.  Anderen hebben het gehad over de hoogmoed. Het is vragen om moeilijkheden met deze zeekastelen waarop meer dan 4000 mensen een tijdelijk onderkomen vinden. In Noord-Duitsland is van de week nog een groter schip van de werf gekomen. Dit schip zou ruimte bieden aan meer dan 5000 mensen. Hoewel ik niet twijfel aan de mogelijkheden van de scheepsbouwers om veilige schepen te bouwen lijkt het gevaar vooral in de mens te schuilen. Het kan dan gaan om een roekeloze manoeuvre, maar ook om de paniek die 4000 mensen kan bevangen. Daarin zit nog het grootste gevaar.  Hoe kan men 4000 bange mensen op een ordelijke wijze in de reddingssloepen krijgen. Ik ga er daarbij maar even vanuit dat niet iedereen het geluk heeft om bij het struikelen over de mensenlichamen precies in de goede sloep terecht te komen.

Het is enerzijds natuurlijk de commercie die maakt dat alles groter, hoger, en sneller moet.  Maar anderzijds is het natuurlijk ook menselijk imponeer gedrag.  Mensen willen graag  imponeren. Maar mensen worden ook graag geïmponeerd. Het geeft toch altijd een speciaal gevoel om te kunnen zeggen dat jij op het hoogste gebouw van de wereld hebt gestaan, een reis in China hebt gemaakt met de snelste hoge snelheidstrein, of  een  cruise  hebt gemaakt op het grootse cruisseschip dat de zeeën bevaart. Vroeger was dat niet anders. Ik denk aan de piramiden, de Griekse en Romeinse tempels, de kathedralen, en natuurlijk ook aan de Incatempels in mijn rijk. En hoewel ik zonder meer geloof dat er genoeg mensen zijn die oprecht menen dat klein ook fijn kan zijn, en dat we ook met minder genoegen kunnen nemen,  weet ik toch dat die drive naar steeds groter zal blijven.

Tinkunanchiskama,

Inca Athahualpa

PS.  Bestaan er ook educatieve cruises?

Ik heb de vorige keer op een wat omslachtige wijze uitgelegd wat de Anti-Zenit-dagen waren. Uit het Arabisch komt het woord “nadir”, waarmee wordt aangeduid  het punt recht tegenover het zenit. Dit is het punt  recht onder de waarnemer. Ten opzichte van de waarnemer is het nadir dus de richting van het middelpunt van de aarde.  Op de Anti-Zenit-dagen (eigenlijk dus de nachten) gaat de zon precies onder de waarnemer door. Is dat nu zo bijzonder? Wel,  op de eerste plaats kan dit alleen maar gebeuren op breedten tussen de twee keerkringen.  Daar gebeurt het precies twee keer per jaar (op de keerkringen zelf natuurlijk maar één keer).  Het belangrijkste deel van het Incarijk ligt op die breedten. Volgens mij betekent een en ander ook dat de Yancas weet moeten hebben gehad van het feit dat de aarde rond is.  Maar het blijft toch een merkwaardig feit dat deze dagen zo belangrijk waren voor de Inca-astronomen.

Een spreekwoordelijk gebruik van het begrip nadir komt voor wanneer men wil aangeven dat een bepaald dieptepunt is bereikt. Het dieptepunt in iemands carrière, een absoluut dieptepunt  in een  maatschappelijke ontwikkeling, of vul maar in. Anders dan in de astrologie kan men in maatschappelijke situaties een dieptepunt nooit met zekerheid bepalen. Ik heb  vaak gedacht dat wij het ergste van de economische en politieke crisis (banken, schulden, Euro) wel achter de rug  hadden, maar 2011 heeft geleerd dat het altijd nog erger kan.  De vooruitzichten voor de komende jaren blijven somber. Daar moeten we maar aan wennen. We hebben namelijk al onze hoop gevestigd op een financieel kapitalistisch stelsel dat inherent instabiel is. De politiek moet de markten geruststellen. Nog steeds leert de neo-liberale economische school dat onder de juiste randvoorwaarden, economische voorspellingen met een grote mate van betrouwbaarheid te maken zijn.  Het is alleen die verdomde politiek (en de maatschappij als zodanig) die het voor de economen (en de markten) steeds maar weer verpesten. Omdat niet wordt voldaan aan de randvoorwaarden komen de heilzame resultaten niet tot stand.  Eigenlijk vervelend  dat er nog mensen zijn, mensen  met maar al te menselijke verlangens. Zoals een vaste baan, een gegarandeerd inkomen, goede betaalbare zorg, etc.

In 2008 stonden de rechtse partijen  enigszins bedremmeld aan de kant. De bankencrisis was het gevolg van deregulering die uit de bocht was gevlogen. Maar in 2011 hebben deze partijen het initiatief weer volledig in handen. Het probleem heet nu weer de grote overheid en  de hoge staatsuitgaven. Dat die voor een groot deel het gevolg zijn van het redden van de banken en het stimuleren van de economie tijdens de crisis van 2008 hindert deze mensen niet.  Ze zijn terug op hun vertrouwde plek en beheersen het politieke debat weer volledig. Men had in Griekenland en Italië de ideale zondebokken gevonden. Nu zal niemand ontkennen dat er bij de toetreding tot de Euro veel is misgegaan bij deze landen. Maar het is wel opvallend dat veel van de raadgevers (consultants) van  Griekenland en Italië behoorden tot de groep van grote bankiers die in 2008 de wereld aan de rand van de afgrond hebben gebracht.  Het verhaal van Spanje en Ierland is daarentegen heel anders. Hier waren het niet de overheden maar was het de private sector en de banken die deze landen aan de rand van de afgrond brachten.  Ik heb daarom ook nooit mee willen doen aan het ‘bashen’ van de Grieken en de andere Zuid Europeanen.  Dat heeft ook  te maken met het feit dat ik er helemaal niet gerust op ben dat ons hier in Noordwest Europa niet hetzelfde kan overkomen.  Wanneer de financiële markten het vertrouwen in Nederland ‘gaan opzeggen’, bijvoorbeeld vanwege de hoge private schulden, dan zal ook Nederland moeten gaan lenen tegen hoge rentes.  Dan zijn die bezuinigingen van 18 miljard + 10 miljard nog niet genoeg.  We spreken elkaar dan wel weer. Hebben wij het “nadir-punt” al bereikt? Ik weet het niet. In ieder geval ben ik nu in afwachting van de winterzonnewende. Wanneer ik verblijf aan het Titicacameer is dat het begin van de zomer. Maar u begrijpt dat ik nu even in Nederland ben.

Tinkunanchiskama

Inca Athahualpa

Ik moet nog even terugkomen op het verhaal van de Inca –astronomen met hun “feestdagen” . Het gaat daarbij vooral om de zogenaamde Anti-Zenit dagen. Om dit uit te leggen leg ik eerst uit wat de antipode is. De antipode van een plaats op aarde is die plaats die precies aan de andere kant van de aardbol ligt. Men trekt als het ware een lijn van de betreffende plaats naar het middelpunt van de aarde en het verlengde van die lijn komt aan de antipode van de eerder genoemde plaats  weer boven het aardoppervlak. Een voorbeeld: de antipode van een plaats die ligt op 60 graden Noorderbreedte en 30 graden Oosterlengte  ligt op 60 graden Zuiderbreedte en 150 graden Westerlengte.

Met dit begrip van de antipode is nu gemakkelijk uit te leggen wat er gebeurt op de Anti-Zenit dag waarover ik het eerder had. Op de Anti-Zenit dag gaat de zon namelijk door het zenit van de antipode van de plaats waar alles om was begonnen. Ik had in mijn eerdere bericht al gemeld dat ik enige twijfel had over de vraag of de Inca-hoofdstad Cuzco wel de plaats van referentie kon zijn. Maar laat ik even aannemen dat het wel om Cuzco gaat. Via GeoNames valt te lezen dat de coördinaten van Cuzco zijn:  S 13° 31′ 4” W 71° 58′ 40”. De antipode van Cuzco ligt dan op: N 13° 31′ 4” E 108° 02′ 20”. Nu ben ik voor die doorgang van de zon door het zenit van de antipode natuurlijk niet zo geïnteresseerd in de lengtecoördinaat. Maar de breedte leert mij onmiddellijk dat de dagen die genoemd werden in mijn vorige post (voor de Anti-Zenit dagen), te weten; 16 april en 28 augustus, mogelijke dagen kunnen zijn voor een doorgang van de zon door het zenit van een plaats op een dergelijke breedte. Met dien verstande dat ik al had opgemerkt dat Cuzco niet de referentie plaats kon zijn, en dat de plaats noordelijker moet zijn gelegen. Dan moet de antipode ook iets zuidelijker liggen (dichter bij de evenaar). Dan kunnen de data kloppen.

Ik moet dus terugkomen op mijn bewering dat de Anti-Zenit dagen geen astronomische betekenis hebben gehad. Maar nu ben ik wel hevig geïnteresseerd geraakt in de vraag waarom de Inca’s zo aan deze dagen waren gehecht. Voor een waarnemer op de grond is er namelijk niets te zien. Het is alleen maar met behulp van Euclidische meetkunde en theoretische astronomie dat wij  nu de achtergrond begrijpen. Maar wat was het praktische nut? Ik kom hier graag op terug, wanneer ik meer weet. Misschien weet Rascar meer? Waar hangt die toch de laatste tijd uit?

Tinkunanchiskama

Inca Athahualpa

De Yancas waren de astronomen in het Incarijk. Zij bepaalden het tijdstip van de gebeurtenissen in het jaar van de Inca’s. Zij waren de heersers over de kalender zo te zeggen. Zij werkten in observatoria die Intihuata werden genoemd. Inti = zon, guata = jaar. Een observatorium bestond uit een vierkant gebouw met openingen in de muren. Door deze vensters observeerden de Yancas de beweging van de zon, de maan en de sterren. Boven op deze gebouwen, of ernaast, maakten zij in een vlakke vloer enkele ondiepe gaten waarin zij water lieten staan. Door de weerspiegeling van de nachthemel op het wateroppervlak kregen zij inzicht in de bewegingen van de sterren.

Het werk van de Yancas was van belang voor het bepalen van de belangrijke dagen in het jaar van de Inca’s. We moeten dan denken aan de tijdstippen waarop gezaaid en geoogst moest worden, en  het vaststellen van de dagen waarop religieuze festiviteiten plaatsvonden . Maar hun kennis werd ook gebruikt door de grote bouwmeesters om de tempels en steden in de juiste oriëntatie ten opzichte van de belangrijkste hemellichamen te  bouwen.

De grote dag waarop  het feest van de zonnegod werd gevierd was de 22^e juni, de zomerzonnewende. Let wel dat het grootste deel  van het Incarijk op het Zuidelijk Halfrond was gelegen, dus het was voor hen eigenlijk de winterzonnewende.  In Cuzco wordt deze dag nog jaarlijks gevierd. De andere dagen van belang zijn dezelfde als die wij kennen in onze astronomische kalender, de equinoxen op 21 maart en 23 september, en de zonnewende op 22 december. Maar er zijn nog vier andere dagen in hun kalender van belang. Zenit op 24 februari en 19 oktober, en Anti-Zenit op 16 april en 28 augustus.  Wat betekenen deze laatste dagen. Bij Zenit denk je natuurlijk aan de dag waarop de zon de hoogste stand boven een bepaalde plaats inneemt. De zon staat dan in de middag recht boven de waarnemer.  Dat zou in principe kunnen, maar de dagen komen niet overeen met de dagen waarop dit verschijnsel zich boven Cuzco, de hoofdstad voordoet (12 februari en 29 oktober).

Maar wat moeten we onder de Anti-Zenit doorgang van de zon verstaan? Dit lijkt een mysterie. Wat opvalt is dat de Anti-Zenit dagen ongeveer een halfjaar na de Zenit-dagen vallen. Maar dat maakt het er niet veel duidelijker op.  Waarschijnlijk moeten we er geen astronomische betekenis aan toe kennen.  Ook voor mij blijft het een raadsel. Overigens stoort het mij ook dat de Zenit-dagen niet overeenkomen met die voor Cuzco. De plaats waarvoor de zenit-doorgang van de zon voor de Inca Zenit-dagen  geldt moet dus een stuk noordelijker liggen.  Dit maakt het waarschijnlijk dat de viering van deze dagen van oudere datum is dan de hoogtijdagen van het Incarijk.  Het is voor de wetenschappers sowieso een duidelijke zaak dat de astronomische kennis van de Inca’s afkomstig is uit eerdere culturen. Ik kom hier graag op terug.

Tinkunanchiskama

Inca Athahualpa

Een paar weken geleden stond in de krant het bericht dat de NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) er voor pleit dat onderzoeksresultaten, verkregen met publieke middelen, zoveel mogelijk openbaar toegankelijk moeten zijn. Ik moest daar deze week weer aan denken toen bekend werd hoe een sociaal psychologisch onderzoeker van naam een groot deel van zijn onderzoeksresultaten bij elkaar had gefantaseerd. Nu is het wel van belang om twee zaken in dit verband te onderscheiden. In het algemeen wordt bij Open Access (dit is waar het NWO voor pleit) gedoeld op het vrij beschikbaar zijn van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek. Daarmee wordt dan bedoeld dat de publicaties die uit dit onderzoek voortkomen vrijelijk ter beschikking staan voor eenieder die hiervan kennis wil nemen. De bedoeling is dat het niet langer meer zo is dat uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften  kunnen bepalen tegen welke kosten  deze informatie beschikbaar komt. Gezien de publieke financiering van veel onderzoek is dat een redelijke eis.

Maar men kan verder gaan, en eisen dat ook alle data uit onderzoek  beschikbaar zijn  voor andere onderzoekers. Natuurlijk zal dan de zorgvuldigheid  vereisen dat uit de ruwe gegevens geen feiten achterhaald kunnen worden  waaruit de identiteit van de medewerkers aan het onderzoek  (proefpersonen, geënquetteerden, etc.) kan worden afgeleid.  Maar dat is, als alles goed is, nu ook al het geval. Anonimisering  van gegevens is  in goed onderzoek regel.  De gedachte achter dit verdergaande voorstel  is dat ook deze gegevens eigenlijk publiek eigendom zijn (mits het onderzoek met publieke middelen is gefinancierd). Hoewel controle op het wetenschappelijke onderzoek geen drijfveer is geweest voor dit voorstel,  veeleer gaat het om mogelijk hergebruik van de data, heeft het nieuws van de afgelopen week mij wel in die richting aan het denken gezet. Zou iemand werkelijk nog data gaan verzinnen wanneer deze data worden opgeslagen en toegankelijk zijn voor geïnteresseerde wetenschappers, studenten  en onderzoekers?

Ik kan niet ontkennen dat ik het verhaal  over deze frauderende onderzoeker met grote verbazing heb gelezen. Wat is er aan de faculteiten allemaal veranderd sinds mijn afstuderen in de psychologie?  Mocht ik als student tijdens een testpracticum hebben meegewerkt aan het opstellen van vragenlijsten voor een onderzoek, wis en waarachtig dat ik de ingevulde vragenlijsten zou hebben ingezien. Sterker nog, ik zou er op hebben gestaan bij het onderzoek  verder betrokken te worden. Zo is het ook gebeurd. De prof. vond het  uiteraard van het grootste belang dat zijn studenten echte onderzoekservaring opdeden.  Nog wat anders. Ik heb meermalen de statistische toetsen op  materiaal  dat door anderen was verzameld moeten uitvoeren. Het berekenen van PM-correlatie-coëfficiënten, het uitvoeren van one-way, of two-way anova’s (variantieanalyses), noem maar op. Dit alles  veelal nog zonder het gebruik van SPSS. Zo leerde je immers het vak. Echt mooie uitkomsten, hoge correlaties, significante trends, waren nogal zeldzaam. Dan sprak de prof. de wijze woorden “dat de werkelijkheid toch altijd weerbarstiger is dan de theorie”, of dat ik mijn werk niet naar behoren had gedaan, want dat kon natuurlijk ook. Hij rekende mijn werk natuurlijk wel na, en zo deden ook mijn  medestudenten.

De fraudeur is tegen de lamp gelopen toen enkele studenten zijn data toch aan nader onderzoek hebben onderworpen.  Dus niet alle scoreformulieren gingen direct na de analyse in de versnipperaar. Het lijkt mij overigens nog heel wat werk om die data te verzinnen. Ik werk inmiddels niet meer dagelijks met SPSS, maar wat ik mij herinner is dat je data invoert en vervolgens de statistische toetsen op de data uitvoert. De uitkomsten verschijnen dan vanzelf. Maar het zal toch niet ook in omgekeerde richting werken?

Groet,

Rascar Capac

Sinds een paar weken bezet een groter wordende groep demonstranten Wallstreet om te protesteren tegen het financieel kapitalistische systeem dat de wereld in haar greep heeft.  Deze protestbeweging breidt zich nu uit naar vele andere steden, waaronder ook Amsterdam en Den Haag. De beweging noemt zich nadrukkelijk apolitiek. Dat vraagt om verduidelijking. Want hoe is het mogelijk dat een beweging die zich keert tegen een verschijnsel dat zich de afgelopen 30 jaar heeft laten kennen als leidend economisch principe in de mondiale economie, namelijk dat van het vrije verkeer  van de  financiële markten,  zich apolitiek noemt?  Ik zou dan ook Karl Marx apolitiek kunnen noemen. Toch is dit te gemakkelijk. Waar het om gaat is dat deze beweging elk vertrouwen in de politiek heeft verloren. Dat het vertrouwen in de politieke partijen is verdwenen die het neoliberale marktmodel al dertig jaar omarmen is natuurlijk begrijpelijk.  We moeten wel constateren dat het dan eigenlijk om alle politieke groeperingen gaat die in Westerse democratieën een belangrijke rol spelen.  Ook sociaal-democratische partijen en Groenen zijn er in de afgelopen jaren niet in geslaagd een afdoende antwoord te formuleren op de wereld-wanorde die is geschapen door de financiële markten.

In een eerdere bericht heb ik het al gehad over de financiële geldstromen die over de wereld gaan, en die een volume van meer dan het 100-voudige bedragen van het volume dat gemoeid is met de handel van goederen en diensten.  We hebben de overgang meegemaakt van een industrieel kapitalisme naar een financieel kapitalisme. Wat daarvan precies de consequenties zijn is ons door economen en politici nooit gezegd. Er is ons alleen voorgehouden dat er geen alternatief is, en dat deze ontwikkeling in grote lijnen vooral voorspoed zou brengen. We worden met z’n allen alleen maar rijker.  Misschien niet iedereen in gelijke mate, maar wij allen tezamen in ieder geval wel. Vaak werd dan gewezen op de toename van rijkdom  als gevolg van de industrialisatie in de 19^e en de 20^e eeuw. Ik moet er echter op wijzen dat gedurende deze periode  in ieder geval tegenkrachten aanwezig waren die de grootste onrechtvaardigheden in de ontwikkeling tegen konden gaan.  Ik denk dan niet alleen aan de arbeidersbeweging  en de vakbonden, maar ook aan de politiek en de kerken.  Nu is dit allemaal anders. Onder invloed van de heersende neoliberale ideologie moeten de overheden zich terugtrekken, wordt regelgeving gezien als alleen maar lastig, en beschouwt men  de burger  als een  individuele consument.  In grote lijnen heeft de politiek van links tot rechts hieraan meegewerkt, en daarom is het niet verwonderlijk dat de occupy-beweging niet veel  moet hebben van de politiek.

Naast de emotie en de verontwaardiging is de angst goed te begrijpen. Ik geloof namelijk ook dat er  sprake is van een existentiële bedreiging. Overdreven? Vraag dat aan de jeugd in Spanje. Met een werkeloosheidspercentage van tegen de  50 begint de situatie daar toch echt te lijken op die van de crisistijd in de 30-er jaren.  Zelfs voor hoogopgeleiden is er geen werk. Spanje was in de jaren 90 een ‘booming economy’, zoals dat heet.  Ja, nu zeggen we wel dat deze deels was gebaseerd op een grote luchtbel, maar dat is nu precies waar de financiële markten goed in zijn. Het creëren van ‘bubbles’.  Waarom zouden de landen in het Noorden van de EU daarvan gevrijwaard blijven. Ook Ierland was eens de lieveling van de  financiële markten. Het kan verkeren. Toch is de vorming van elke vorm van tegenmacht een politieke bezigheid. Natuurlijk zal die op andere wijze  verlopen als in het verleden, en het is ook niet zeker welke vorm deze uiteindelijk zal krijgen.  Maar ga mij niet vertellen dat het geen politiek proces is. Het probleem bij het ontwikkelen van tegenmacht is altijd dat men te weinig rekening houdt met de kracht van de tegenstander, en dat men de processen die aan het werk zijn onvoldoende begrijpt. Met verontwaardiging alleen komt men er niet, hoewel het natuurlijk wel een basisvoorwaarde is  voor elke omwenteling.

Tinkunanchiskama,

Inca Athahualpa

Zuidas in Amsterdam

Het nieuws van afgelopen week over de neutrinos die zich met een grotere snelheid dan die van het licht voortbewegen heeft de tongen losgemaakt. Opmerkelijk vond ik dat men hierbij vooral de mogelijkheid  van het reizen naar het verleden heeft opgepakt. Kennelijk bestaat er een behoefte  om terug te keren naar het verleden. Misschien heeft dat te maken met het idee van een tweede kans, een mogelijkheid om zaken beter te doen dan men in eerste instantie heeft gedaan. Zo kan men zich voorstellen dat de hoofdspelers van de Algemene Beschouwingen bij zich zelf hebben nagegaan hoe ze de aanval van de ander beter hadden kunnen pareren. De minister president zou bij zo’n tweede kans zich misschien niet hebben laten verleiden tot imitatiegedrag, en de fractievoorzitter van Groen Links zou waarschijnlijk de stekkerdoos hebben thuisgelaten. Alleen blonde Geert zou waarschijnlijk alles hetzelfde hebben gedaan. Maar genoeg daarover, terug naar de wetenschap.

Het is nog te vroeg om vast te stellen of de meetgegevens uit Zwitserland en Italië ook werkelijk kloppen. Is de lichtsnelheid werkelijk overschreden? Laat ik vooropstellen dat ik geen natuurkundige ben. Ik heb wel belangstelling voor de natuurkunde, maar ik moet zeggen dat mijn begrip van de materie ruimschoots te kort schiet.  Ik neem onmiddellijk aan dat bij een werkelijke overschrijding van de lichtsnelheid de fundamenten van de huidige fysica  aan een herziening toe zijn. Of het daarbij kwalitatief om een ingrijpender herziening gaat dan die waarmee Einstein de fysica van Newton heeft aangepast kan ik ook niet beoordelen? Ik probeer mij alleen maar voor te stellen hoe een dergelijk proces in zijn werking gaat, of beter gezegd, hoe vandaag de dag over een dergelijk proces zal worden bericht.

Natuurlijk wordt de discussie gevoerd in de wetenschappelijke tijdschriften. Maar dat is in deze tijd toch volstrekt ontoereikend? De wetenschap moet zich voor het publiek verantwoorden, en dus is een optreden bij De Wereld Draait Door, of bij Pauw en Witteman, wel het minste wat je moet doen wanneer je je bezighoudt met fundamenteel wetenschappelijk onderzoek in de fysica.  Ik wil daarover niet uitsluitend laatdunkend doen. Ik zie in dat daar een wervende kracht vanuit kan gaan naar (jonge) onderzoekers.  Alleen ben ik bang dat de aandacht snel verslapt wanneer de inhoud niet in een smakelijke verpakking kan worden geserveerd. Het verhaal over het reizen in de tijd, dat van de week steeds maar weer werd opgevoerd, doet wat dat betreft  het ergste vrezen.

Na de affaire  Stapel  is de vraag ook al gesteld of er soms met de onderzoeksgegevens is geknoeid bij het CERN? Zijn de snelheden van de neutrinos gewoon maar uit de duim gezogen? Het antwoord is: Neen.  Hoe weet ik dat zo zeker? Omdat er in geval van bedrog in dit geval honderden wetenschappers bij betrokken zouden moeten zijn.  Dit maakt het al erg onwaarschijnlijk. Bovendien krijg ik de indruk dat een groot deel van de onderzoekers hoopt dat anderen snel kunnen duidelijk maken waar zij in de fout zijn gegaan. Die indruk heb ik bij die psycholoog uit Tilburg nou niet direct gekregen. Sterker nog, ik krijg zelfs de indruk dat men in de wetenschap helemaal niet zo blij is met deze meetgegevens. We zullen zien hoe het verder gaat.

Groet,

Rascar Capac

Vervelende emails heb ik niet meer ontvangen. In mijn laatste bericht had ik het over criminelen die uw gegevens (inlogcodes en wachtwoorden) willen ontfutselen, en vervolgens uw bankrekening willen plunderen. Nu horen we dit weekeinde dat de webpagina’s van de overheid en het DigID niet meer veilig zijn. Het bedrijf dat door de overheid in dienst is genomen om onze veiligheid te waarborgen is door Iraniërs  gehackt, en de staat heeft de relatie met het bedrijf opgezegd. Becijferd is dat de bescherming tegen cybercrime en cyberaanvallen het bedrijfsleven en de overheid kapitalen gaat kosten. Die kosten worden natuurlijk weer aan de burgers doorberekend. En we gaan er met zijn allen volgend jaar al in koopkracht achteruit.

Waarom al deze sombere berichten, waarom deze neerslachtigheid? De zomer van 2011 heeft in ieder geval weinig reden tot een zonnige blik op het leven gegeven. Maar er is veel meer aan de hand. Ik denk dat we zo ongeveer op een punt zijn aangekomen waarop de meeste mensen het geloof dat het ooit nog goed zal komen zijn kwijt geraakt. In 2008 hadden we een kredietcrisis, ontstaan door onverantwoord handelen van banken, overheden en particulieren. Van banken omdat die zich steeds meer zijn gaan toeleggen op zaken die een veel te groot risico inhielden. Van overheden omdat die de laatste 20 jaar een beleid hebben gevoerd van deregulering en terugtrekken, en die zich volledig hebben overgegeven aan vertrouwen op de krachten van de vrije markt. Van particulieren die zich in hun consumptiedrift vaak diep in de schulden hebben gestoken (daartoe overigens vaak aangemoedigd door bedrijven, banken, en overheid). Nu, drie jaar later, is er de schuldencrisis. We zitten met onze handen in het haar. De economie stagneert en we kunnen nu geen geld meer in de economie stoppen zoals we drie jaar geleden hebben gedaan. Daarvoor zijn de schulden van de overheden te hoog. De financiële markten hebben geen vertrouwen meer dat de overheden nog  orde op zaken kunnen stellen. Overigens wordt de vraag zelden gesteld of de financiële markten het  wel bij het rechte eind hebben? Voor vrije marktfundamentalisten is dat natuurlijk vloeken in de kerk, maar deze mensen hebben van economie in het algemeen, en van Adam Smith in het bijzonder, niets begrepen.

Natuurlijk worden mensen in tijden van crisis een beetje neerslachtig. Slechte tijden zijn van alle tijden (goede tijden overigens ook), maar wat steeds meer begint door te klinken is twijfel of de onverminderde vooruitgang en groei die wij in het Westen hebben gekend de afgelopen twee eeuwen niet aan een langdurige onderbreking onderworpen is. Er zijn maar weinig mensen die nog echt geloven dat toekomstige generaties het beter zullen hebben dan wij. Een gedachte waarmee we de laatste eeuwen zijn grootgebracht. Kan de arbeidsproductiviteit almaar verder omhoog zodat we per saldo allemaal steeds rijker worden, zoals de welvaartstheorie ons wil doen geloven?  Of  zijn er kostenfactoren die maken dat er een grens komt aan deze groei (milieu, schaarse grondstoffen)?  Ik had het reeds over de financiële markten. In de laatste 30 jaar hebben deze markten een volume aangenomen die ruim het honderdvoudige is van de omvang van de reële markten ( import en export van goederen en diensten). Bovendien is deze handel in flitskapitaal volmaakt ondoorzichtig en onvoorspelbaar geworden. In de chaostheorie wordt de analogie verteld van de luchtwerveling van de vleugelslag van een vlinder in het tropische oerwoud die een tornado kan veroorzaken in de vlakten van de Verenigde Staten. Deze gedachte komt de laatste tijd regelmatig bij mij op wanneer ik weer de financiële berichten lees. Is er werkelijk nog iemand op deze wereld die dit begrijpt, en daar ook nog zinvolle conclusies aan kan verbinden?

Begrijp mij goed, ik wil niemand verder de put in praten. Maar ik vind de gedachten hier verwoord nu ook weer niet zoveel pessimistischer dan de woorden die economen en politici dagelijks over ons uitstrooien.  Bovendien geloof ik ook helemaal niet dat er geen oplossingen zijn. Alleen denk ik dat het dan wel nodig kan zijn eens van perspectief te wisselen. Kijk eens op een heel andere manier naar de problemen.  Perspectief is ook het onderwerp van de afbeelding hieronder. Deze foto is genomen in het Alhambra, waar ik van een welverdiende vakantie genoot.

Patio van een Moors paleis met op de achtergrond de muur van het vierkante paleis van Keizer Karel V

Tinkunanchiskama

Inca Athahualpa

Hoewel ik weet dat ik jullie niet veel hoef te vertellen over gevaren op het web, en over verdachte emails, wil ik het daar nu toch even over hebben. Het is bekend dat er namaakpagina’s van bekende banken op het web te vinden zijn, die zich zo op het eerste gezicht niet zo gemakkelijk laten onderscheiden van de echte pagina’s waarop u uw financiële zaken doet. U bent er voor gewaarschuwd door uw eigen bank, en waarschijnlijk weet u nu ook waarop u moet letten.

Waarschijnlijk heeft u ook wel eens een mailtje ontvangen waarvan de bedenkelijke herkomst en het criminele voorkomen  al van verre herkenbaar was. U ruikt als het ware door uw beeldscherm heen al de nattigheid. Een van de meest opvallende kenmerken is de taal waarin de mail is gesteld. De dader heeft in zijn eigen taal een tekst geconcipieerd en haalt deze door een vertaal programma op het Internet. Het resultaat doet iedereen die de doeltaal machtig is in lachen uitbarsten. Meestal gaat het natuurlijk om Engels, en ik vermoed dat de meeste wereldburgers inmiddels wel weten wanneer er teveel steenkool door deze taal wordt vermengd.

Ook zijn de aanbiedingen meestal te gek om los te lopen. U kunt veel geld verdienen, maar dan moet u eerst een bepaald bedrag overmaken  naar een bepaalde bankrekening. Niet doen zou ik zeggen. Het was toch de bedoeling dat U veel geld zou gaan verdienen? Misschien zou u dat ook helemaal niet moeten willen, ik wil niet de leermeester uithangen, maar heeft de meeste misleiding op het Web toch ook niet te maken met onze gretigheid en hebzucht? Maar ik dwaal af. Ik geloof dat U nooit in dergelijke valstrikken zult lopen. Dus zullen de cybercriminelen andere wapens in de strijd moeten gooien.  Onzekerheid en vertwijfeling dus. Wanneer u nog nooit een transactie op het WWW heeft gepleegd heeft u niets te vrezen. Hetzelfde geldt wanneer u nooit een creditcard of bankpasje gebruikt. Maar dat heeft u natuurlijk wel. Dan hoort u ook de verhalen hoe criminelen er in slagen de gegevens van u te achterhalen of te stelen. Hoe dat kan begrijpt u meestal niet volledig. U bent tenslotte zelf geen hacker, en al helemaal niet crimineel.

U weet alleen dat het gebeurt, en hoewel u denkt dat het u wel nooit zal overkomen, houdt u het toch niet voor geheel onmogelijk. Op die onzekerheid spelen de zware jongens in. Zo kreeg ik vandaag deze mail.

***************************************************************************

Tel./Fax.: +31 (0)346 364 54 25

Geachte klant.

Dank u voor de bestelling,

uw creditcard in rekening gebracht voor 233 dollar.

Informatie over de bestelling en levering details is in bijgevoegd bestand.

http://thebigcomputer.com.au/order/Order.zip?DocUser:athahualpa@inca.pe

Met vriendelijke groet, ticket service.

Request id: 54010791.

Inform [baito-info@en-japan.com]

****************************************************************************

Natuurlijk denk je onmiddellijk, maar ik heb toch helemaal niets besteld voor dat bedrag?  Het liefst zou je willen weten waar het over gaat. Maar u kent het parool, nooit bestanden openen van onbekende afzenders. Wat heb ik gedaan? Eerst heb ik gekeken of mijn creditcard inderdaad is belast met het bovengenoemde bedrag. Dat was niet het geval. Vervolgens heb ik het begin van de URL (van de grote computer uit Australia) ingetypt in de adresbalk van mijn browser. Dat was voldoende om alle beveiligingssoftware op mijn computer in de alarmfase rood te brengen en alle bellen te doen rinkelen. Het betreft een site die aanvallen uitvoert op computers. Die software probeert te installeren op uw computer die gegevens omtrent creditcards, wachtwoorden, banknummers enzovoort  van u probeert te ontfutselen.  U dacht misschien bij het lezen van een dergelijke mail dat dit allemaal al was gebeurd. Neen zover is het niet, echter dit alles dreigt juist te gaan gebeuren wanneer u de link aanklikt en het bestandje zou openen. Laat ik eerlijk zijn, en zeggen dat ik dit zelf allemaal nog niet eens zo heel geraffineerd vind. Maar op het moment dat ik mij kan voorstellen dat mensen door het lezen van een dergelijke mail in verwarring kunnen worden gebracht, en onverstandige dingen dreigen te doen, vind ik dat voldoende reden voor deze waarschuwing.

Tinkunanchiskama

Inca Athahualpa

PS           Ik heb Rascar nog gevraagd of het wel verstandig is om de URL van de boeven in deze blog te zetten.  Hij vond het idee dat iedereen nu is gewaarschuwd toch van groter belang.

In deze maand waarin we de ontdekking van Machu Picchu herdenken (100 jaar geleden door Hiram Bingham) wil ik het graag met jullie hebben over de stamboom van Inca-vorsten. Om maar meteen met de deur in huis te vallen, Atahualpa behoort niet tot de officiële lijst van Inca-vorsten. Dit eenvoudig omdat hij nooit tot vorst is gekroond. Om je Incakoning te kunnen noemen moet je zijn gekroond door de hoogste priester. Dat is bij Atahualpa dus niet gebeurd. Aan het eind wordt duidelijk hoe dat precies zit. Geleerden zijn het erover eens dat er waarschijnlijk twee geslachten van Inca-heersers hebben bestaan. De Hanan-familie werd gevormd door de afstammelingen van de eerste Incakoning, de Hurin-familie door de afstammelingen van de eerste Incakoningin.

De namen van de officiële Incavorsten werden bijgezet in de eregalerij van vorsten, de Capac Cuna. Dit administratieve werk werd verricht door dezelfde hoge priester in ambt, die ook verantwoordelijk was voor de kroning van de Incavorst. De legende wil dat de eerste Incakoning Manca Capac, samen met zijn vrouw Ocllo, uit het Titicacameer kwam om het Incarijk te stichten. Het is omstreeks 1200, en het enige dat we met zekerheid kunnen zeggen is dat we ons van dit Incarijk nog niet veel moeten voorstellen. Het ging om een stam in het zuiden van het land, die in de rest van het land nog volstrekt onbekend was.

Sinchi Roca is een Hurin, dus afstammeling van de koningin (Occlo). Sinchi Roca introduceerde tijdens zijn bewind nieuwe landbouwtechnieken. De derde vorst is Lloque Yupanqui. In deze tijd, het is rond 1270, is het onrustig in het koninkrijk. Toch moet hem worden nagegeven dat hij er wonderwel in slaagde het rijk bijeen te houden (begrijp mij goed, we hebben het nog steeds over een klein koninkrijk). De vierde koning is Mayta Capac, hij was de eerste vorst die zich op de oorlogsvoering met de buren toelegde. Daarmee begonnen de eerste Inca-oorlogen.  Hij regeerde rond 1300. Hier moet meteen iets worden opgemerkt. De regeerperiode van de eerste koningen in de Capac Cuna beslaat steeds een periode van ongeveer 30 jaar. Niet alleen is dat erg constant, maar ook vrij lang. Er zijn twee mogelijke verklaringen. Of er zijn namen uit de Capac Cuna gewist, of er zijn andere heersers geweest die nooit in de Capac Cuna zijn opgenomen.

We gaan verder met Capac Yupanqui. Hij is de laatste uit de Hurin-familie. Ook hij was een strijdvaardig man en wist het koninkrijk uit te breiden door verovering van grondgebied buiten de directe omgeving van Cuzco. De zesde koning is Inca Roca, de eerste Hanan. Om een of andere reden vond hij het verstandig leden uit de Hanan-familie op allerlei plaatsen in het bestuur te zetten. Ook deelde hij de stad Cuzco op in een Hanan en een Hurin deel. Over Yahuar Huaca (1378-1408), nog steeds een periode van 30 jaar,  valt niet zoveel te zeggen. De achtste  koning was Viracocha. Hij probeerde zijn rijk uit te breiden door overreding van andere culturen om zich bij het Incarijk aan te sluiten. Dit klinkt heel aangenaam, maar was waarschijnlijk niet zo effectief. Wel vloeide er aanzienlijk minder bloed. Pachacutec Inca Yupanqui (1438-1471), de negende in de rij, moest hier echter niet veel van hebben. Hij was de grootste vechtersbaas van allemaal, en hij startte de grote veroveringsoorlogen. Onder zijn koningschap begon  de echte Incaheerschappij.   Een schepper van een wereldrijk mogen we hem wel noemen. Hij stampte een beroepsleger uit de grond waarmee hij zijn vijanden tegemoet trad. Ik zou hem de eerste van de drie grote Incavorsten willen noemen. We schrijven inmiddels  1470 wanneer zijn zoon, Tupac Inca Yupanqui, hem opvolgt. Ongeveer uit hetzelfde hout gesneden als zijn vader ging hij verder met de uitbreiding van het Incarijk. De vervolmaking van dit werk liet hij over aan zijn zoon Huayna Capac. Onder Huayna (1493-1527), de laatste van de grote Incavorsten, en nummer 11 in de Capac Cuna, nam het rijk zijn maximale omvang aan.  Zijn toekomstige opvolger Ninan Cuyochi  verbleef met hem in het Noorden, terwijl de tweede zoon Huáscar, in Cuzco verbleef. Inmiddels waren de Spanjaarden al ten tonele verschenen, en met hen de pokken, een dodelijke ziekte. Huayna bezweek hieraan en hetzelfde lot trof Ninan.

Huáscar werd tot 12^e koning gekroond. Er breekt een burgeroorlog uit. Huáscar wordt in 1532 door zijn broer Atahualpa gedood.  Atahualpa neemt de leiding over maar hij wordt niet gekroond. Zijn naam komt niet voor in de Capac Cuna. Of het de moord is geweest, of de instabiliteit in het land, we weten niet waarom de kroningsplechtigheid geen doorgang vond. In 1533 wordt Atahualpa door de Spanjaarden vermoord. De Inca-koningen die daarna nog hebben opgetreden waren,  óf marionetten van de Spanjaarden, óf rebellenkoningen (Tupac Amaru).  Hun namen komen niet voor in de Capac Cuna

Ik groet u,

Rascar Capac