Geachte lezers,

 

Ik heb het eigenlijk niet vaak gehad over de taal die ik spreek. Dat is het Quechua.  Deze taal wordt nog door veel mensen in het Andesgebied gesproken. Nu is het niet mijn bedoeling om uitgebreid les te gaan geven in Quechua. Maar ik wil wel enkele woorden uitleggen. Om te beginnen de betekenis van enkele plaatsgebonden namen.

Veel plaatsnamen uit het oude Incarijk hadden een speciale betekenis. We herkennen een aantal van deze namen omdat ze vandaag de dag nog op de kaart van Peru zijn terug te vinden. Maar voor andere namen geldt dat ze niet meer gebruikt worden.

Om te beginnen het Incarijk zelf:

 

Dat heette Tahuantinsuyu, ofwel “gebied van de vier windstreken”.

Ayacucho (stad in Peru) betekent “hoek van de doden”.

Arequipa (ook een stad in Peru), wat zoveel betekent als “achter de vulkaan”.

Apurimac (een rivier in Peru), wat zoveel wil zeggen als: “groot spreker”.

Sacsaywaman betekent: “verzadigde havik”.

Urubamba is de naam van een belangrijke rivier die stroomde door het hart van het Incarijk, de naam betekent: “vlakte der slangen”.

Antabamba verwijst naar een “koper veld”.

Cajamarca, de plaats waar Pizarro de Inca’s een beslissende nederlaag toebracht, betekent zoveel als: “gebied van de stenen”.

Piscobamba betekent “vlakte der vogels”.

Cochamarca wil zeggen “regio van de meren”.

 

Het is ook aardig om de namen van enkele dieren in het Quechua te geven. Ik zet daar dan tegelijk de Spaanse naam bij. Het zal opvallen dat de namen van de inheemse dieren veelal rechtstreeks uit het Quechua zijn overgenomen. Eerst volgt de naam in het Quechua, dan het Spaans, en vervolgens de Nederlandse naam.

 

Paku = Alpaca = Alpaca

Wanak’u = Guanaco = Guanaco

Qowi = Cuye = Cavia

Kaballu = Caballo = Paard (Hier is de oorsprong natuurlijk niet inheems)

Wic’uña = Vicuña = Vicogne

Waca = Vaca = Koe (ook geen inheems dier)

Kuntur = Condor = Condor

Mach’ajwai = Culebra = Slang

Wallpa = Gallina = Kip

Kanka = Gallo = Haan

 

Tot slot iets over de titel van deze post: Hanacpachap cussicuinin. Dit is hoogst waarschijnlijk het eerste meerstemmige lied uit Peru. Het is een lofzang op de maagd Maria uit 1631. Juan Perez de Bocanegra wordt wel genoemd als de componist. Of dit juist is is moeilijk te achterhalen. Wel is het boek “Ritual Formulario e Institución de Curas”, waarin dit lied is opgenomen, uitgegeven door hem.

   Ik heb het eerder gehad over de religieuze barokmuziek die in Peru zijn intrede deed na de verovering door de Spanjaarden. In die tijd werden liederen gecomponeerd met traditionele indiaanse invloeden. De bekering tot het Christendom verliep waarschijnlijk gemakkelijker wanneer men in de religieuze eredienst gebruik maakte van inheemse elementen. Dit lied werd veel ten gehore gebracht bij processies ter ere van Maria ten Hemelopneming (15 augustus).  Ook nu wordt dit lied nog vaak ten gehore gebracht. De versie die ik op YouTube heb gevonden wijkt waarschijnlijk nogal af van hoe het oorspronkelijk heeft geklonken. Maar het blijft toch heel apart om dit lied te horen in de oorspronkelijke taal, het Quechua.

 

 

Tinkunanchiskama

 

 

Inca Athahualpa