Zonder te willen pretenderen een definitief antwoord te geven, wil ik het vraagstuk benaderen door nader in te gaan op de achterliggende idee .  Even een paar dingen vooraf:

      Ik zie hier bewust af van groepsdynamische processen.  Ook internetgebruikers zijn niet altijd een losse verzameling individuen. Maar in de context waarover wij het nu hebben kunnen ze wel het best zo worden beschouwd. Met groepsdynamische processen wordt alles overigens  anders (discussiefora,  etc.). Wiki’s zijn een soort tussenvorm die ik hier ook niet bespreek.

      Met de wisdom of crowds wordt niet zo zeer  bedoeld dat een grote groep mensen  een grotere kennis heeft omtrent zaken en fenomenen in de omringende wereld dan een enkele persoon. Dat is volgens mij een open deur. Belangrijker is, dat de idee veronderstelt dat men tot  betere oordelen komt wanneer men op getalsmatige gronden (meerderheid, grootste minderheid, etc.) beslissingen neemt met de kennis die in de (onzichtbare) menigte aanwezig is. Wat deze methoden allemaal gemeen hebben is dat men op zoek is naar een soort centrumwaarde,  of grootste gemene deler.

Ik wil hier beargumenteren dat de geldigheid van het postulaat van de wisdom of crowds afhangt van het karakter van het vraagstuk waarover we het hebben.  Even een paar voorbeelden.

·         Zet 1000 mensen voor het Concertgebouw en laat iedereen de afstand tot het Rijksmuseum schatten. Neem het gemiddelde.  Het resultaat is waarschijnlijk nauwkeurig tot op de meter .      

·         Het is een roerige week op de Amsterdamse effectenbeurs. De beleggingsclub “Verstandig met Geld” komt na een rampzalige beursdag  ‘s avonds bijeen om het aan- en verkoop beleid voor de volgende dag te bepalen. Er wordt niet gediscussieerd , men registreert alleen de individuele wensen en telt de voorkeuren voor de samenstelling van de portefeuille. Deze worden vervolgens gemiddeld.  Ik ben zelf geen beursdeskundige, maar ik heb mij laten vertellen dat dit zo ongeveer het optimale recept is om de volgende dag weer veel geld te verliezen.

·         Een krant organiseert een schaakwedstrijd tussen een grootmeester en de lezers. Deze kunnen hun idee voor een tegenzet doorgeven aan de redactie. De zet met het grootste aantal inzendingen wordt de tegenzet in de partij met de grootmeester. Hoe loopt dit af? Ik ben ook  geen schaakdeskundige, maar ik heb mij laten vertellen dat de resulterende partij kwalitatief heel behoorlijk kan zijn. De grootmeester zal het in de meeste gevallen overigens  wel winnen.

Ik kan nog wel even zo door gaan, maar dat lijkt mij niet nodig. Het eerste voorbeeld is misschien wel het duidelijkst. Het feit ligt vast (Concertgebouw en Rijksmuseum liggen op een bepaalde afstand van elkaar). De oplossingsruimte voor het probleem is dus zeer beperkt. Door van veel schattingen het gemiddelde te nemen convergeert de ‘collectieve kennis’  als het ware. Voor een probleem als dit is de methode zeer geschikt.

Het tweede voorbeeld is het lastigst. Hoewel de beurskoersen worden bepaald door deterministische regels van vraag en aanbod hebben we hier te maken met een chaotisch systeem. Voorspellen is hier niet goed mogelijk.  Het systeem is grillig. De oplossingsruimte is groot bij een dergelijke volatiele markt.  In het voorbeeld houdt de beleggingsclub daar geen, of onvoldoende, rekening  mee. Het middelen van de individuele wensen leidt tot convergentie, en dus tot een inperking van de oplossingsruimte. Dat is in deze situatie niet adequaat. Men had beter met verschillende aan- en verkoopplannen de beursvloer kunnen betreden.  Van wisdom of crowds is in voorbeeld twee geen sprake.

In voorbeeld  drie is de oplossingsruimte in de openingsfase beperkt. Hoewel de inzendingen niet worden gemiddeld is het nemen van de modus van de inzendingen ook een vorm van het convergeren van de kennis van de crowd. Dat kan in de openingsfase goed. Het middenspel  biedt de meeste ruimte voor oplossingen, en daar is de beschreven methode minder geschikt. In het eindspel is de oplossingsruimte beperkt. Daar gaat het dus weer goed.  

Naarmate de oplossingsruimte voor een vraagstuk groter is vermindert de bruikbaarheid van de regel, ‘ de meeste stemmen gelden’.  Wat betekent dat nu voor zoiets als, ‘social tagging’ en ‘folksonomies’,  in de bibliotheekwereld. Ik denk dat het toekennen van trefwoorden aan bronnen toch het  meeste lijkt op een voorbeeld 1 probleem. Afgezien van verschillende interpretaties kan men de inhoud van een werk toch wel benoemen. De ruimte voor verschillende ‘oplossingen’ is niet geheel afwezig, maar is niet bepaald groot te noemen, dunkt mij.  Het zou dus in principe heel goed moeten kunnen. In een volgend bericht wil ik iets zeggen over een vergelijkend onderzoek naar de officiële onderwerpsontsluiting en de ‘social tagging’ van de boeken in mijn LibraryThing. Ik wil dan ook de rol van expertise meenemen.

Met respect,

Inca Athahualpa

PS. Dit artikel had nooit geschreven kunnen worden zonder de medewerking van de heer Rascar Capac, waarvoor dank.